เสาหลักหก คลองภาษีเจริญ

ผมได้ยินเรื่องเสาหินหลักคลองดำเนินสะดวกมาบ่อยครั้งแต่ก็ทราบเพียงคร่าวๆ เคยเห็นรูปตามหนังสือต่างๆ ประปรายจนวันหนึ่งกลางปี 2556 ผมได้อ่านหนังสือชื่อ "เกาะสมุย-สงขลา-ระโนด-กระทุ่มแบน" ของ อ.เอนก นาวิกมูล และได้พูดคุยกับอาจารย์ ทำให้ได้ทราบและเห็น ภาพเสาหลักคลองภาษีเจริญ ในพื้นที่กระทุ่มแบนเป็นครั้งแรก แต่ก็ยังไม่เคยเห็นเสาหินจริงๆ

ผมกลับบ้านไปถามพ่อ พ่อผมทราบแต่ว่ามีย่านนึงแถวที่เค้าเรียกกันว่า "หลักหก" แต่พ่อเองก็ไม่เคยเห็น

จนเมื่อมีจังหวะโอกาสในวันที่ 1 ม.ค. 2557 ผมได้ชวนพ่อไปตามดูหลักหินนี้กัน ตามหากันพักหนึ่งเพราะลืมนำข้อมูลในหนังสือมาเป็นข้อมูล แต่สุดท้ายก็พบเสาหินหลักคลองดังกล่าว

เสาหินหลักคลองนี้ตั้งอยู่ภายในรั้วบ้านหลังหนึ่งใกล้กับสะพานวัดดอนไก่ดีเจ้าของบ้านคือลุงนิคม และป้าแอ๊ด ซึ่งเป็นพี่สาวของเพื่อนพ่อผมเลยพอจะคุ้นหน้ากันอยู่บ้าง ท่านเลยเปิดประตูรั้วบ้านให้เข้าไปดูและพบเสาหินหลักคลองดังกล่าว


คุณลุงเล่าว่า เดิมทีเสานี้ไม่ได้ตั้งอยู่ในรั้วบ้าน ตอนที่มาซื้อที่ปลูกบ้านก็เห็นมันล้มลงอยู่ริมคลอง เลยนำขยับเข้ามาในบริเวณรั้วบ้าน แต่ยังคงอยู่ตำแหน่งที่ใกล้เคียงของเดิม


ผมเข้าไปถ่ายภาพเพื่อเก็บเป็นข้อมูล คุณลุงช่วยแหวกพุ่มไม้ที่อยู่ใกล้ๆ ออก เพื่อให้ถ่ายได้เห็นชัดขึ้น


สภาพเสายังอยู่ในสภาพที่ดีมากเลยครับ ที่เสามีการแกะสลักอักษรไว้แต่ดูไม่ค่อยชัด เห็นชัดๆ เพียงตัวเลขไทยว่า ๖๐๐

หลังจากนั้นผมก็ได้หาข้อมูลเพิ่มเติมจากหนังสือของ อ.เอนก นาวิกมูล อีกเช่นกัน คือหนังสือที่ชื่อว่า "เชียงใหม่-ระยอง-หลักสอง-ผักไห่" ซึ่งท่านที่สนใจลองไปหามาอ่านเพิ่มเติมครับ ซึ่งจากการอ่านหนังสือดังกล่าวและข้อมูลที่ได้คุยกับลุงนิคม พอที่จะสรุปได้ดังนี้ครับ


เสาหลักคลองดังกล่าวเป็นหลักบอกระยะทางคลองภาษีเจริญ ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 โดยจะมีหลักปักอยู่ทุกๆ ระยะทาง 100 เส้น (4 กิโลเมตร) โดยเริ่มตั้งแต่ หลักศูนย์ ที่ประตูน้ำภาษีเจริญ ปากน้ำ จนถึงหลัก 6 แต่ลุงนิคม และผู้ใหญ่บางท่านก็เล่ากันว่าเคยเห็นหลักเจ็ด อยู่แถวๆ ประตูน้ำกระทุ่มแบน แต่ล้มหล่นหายไปในบริเวณคลองที่เชื่อมต่อแม่น้ำท่าจีนแล้ว ทำให้ไม่ทราบแน่ชัดว่าใช่หลักเจ็ดจริงหรือไม่ เพราะหากคำนวนระยะการปักเสาทุกๆ 100 เส้น หรือทุกๆ 4 กิโลเมตรนั้น จะเกินระยะความยาวคลองภาษีเจริญคือ 24.8 กิโลเมตร และเสาหลักคลองนี้ อ.เอนกได้ตั้งข้อสันนิษฐานว่าจะตั้งอยู่ฝั่งซ้ายของคลอง เมื่อมองจากกรุงเทพฯ ออกไปยังปลายคลองย่านประตูน้ำกระทุ่มแบนที่เชื่อมต่อแม่น้ำท่าจีน

บนหน้าเสาหินหลักหกนี้มองเห็นชัดเจนเพียงข้อความเลข  ๖๐๐ ส่วนภาษาจีนนั้นพอเห็นลางๆ ไม่ชัดเจนแต่เมื่อเปรียบเทียบกับเสาหลักต้นอื่นตามที่ อ.เอนก นาวิกมูลได้ ไปสำรวจนั้น ก็พอจะสรุปได้ว่าที่หน้าเสานี้จะมีตัวหนังสือ 4 บรรทัด จากบนลงล่างคือ 

• บรรทัดบนสุด ข้อความภาษาไทยว่า "หกร้อยเส้น"
• บรรทัดที่ 2 เป็นภาษาจีน ซึ่งเสานี้มองเห็นไม่ชัด แต่ผมลองเทียบกับข้อมูลในหนังสือดังกล่่าว น่าจะเป็นข้อความที่มีความหมายว่า "หกร้อยเส้น" 
• บรรทัดที่ 3 เป็นข้อความภาษาอังกฤษ "SIX HUNDRED SENS" ซึ่งเสานี้มองเห็นไม่ชัด
• บรรทัดที่ 4 เป็นตัวเลขไทย "๖๐๐"

นอกจากนี้ ยังมีเสาหลักคลองอื่นๆ ที่ อ.เอนก ได้ลองคำนวนระยะทางแล้ว ประกอบกับข้อมูลที่ลุงนิคมเล่าให้ฟังสรุปได้ว่ามีเสาหลักคลองต้นอืนๆ ที่อยู่ในพื้นที่กระทุ่มแบนจำนวน 3 ต้น คือ

• หลักสี่ อยู่ย่านวัดใหม่หนองพะอง ในรั้วบ้านริมคลองหลังหนึ่ง
• หลักห้า น่าจะอยู่ช่วงประมาณค่ายกำแพงเพชรอัครโยธิน แต่ยังไม่พบ 
• หลักหก อยู่ในรั้วบ้านลุงนิคม ใกล้กับสะพานวัดดอนไก่ดี

บันทึกเมื่อ 6 มกราคม 2557
แก้ไขเรื่องการพบหลักสี่เมื่อราวปี 2558-2559 (แก้ไขโพสต์ 20-09-2560)